(قانون هماهنگی حروف صدادار) Büyük Ünlü Uyumu

اگر در هجای اول یک کلمه در زبان ترکی استانبولی یکی از مصوت های ضخیم (Kalın) وجود داشته باشد، حروف صدادارهجاهای بعدی نیز باید از همین دسته باشد. اگر در هجای اول کلمه یکی از مصوت های نازک (İnce) وجود داشته باشد، حروف صدادار بعد از آن نیز باید نرم باشد. برای اینکه ببینیم آیا یک کلمه با قانون هماهنگی حروف صدادار مطابقت دارد یا خیر، باید حروف صدادار ضخیم و نازک را تشخیص دهیم.

 (حروف صدادار)  Ünlüler (sesli harfler)

a, e, i, ı, o, ö, u, ü

 Kalın sesli harfler (حروف صدادار ضخیم)

a, ı , o, u

İnce sesli harfler (حروف صدادار نازک)

e, i, ö, ü

Karanlık= Ka – ran – lık

(k)→(k)→(k)   =   هماهنگی حروف صدادار

Üşengeçlik= Ü – şen – geç – lik

(i)→(i) → (i) → (i)   =  هماهنگی حروف صدادار

کلماتی که با قانون هماهنگی حروف صدادار مطابقت ندارند:

در ترکی کلماتی از زبان های دیگر وام گرفته شده است. قاعده هماهنگی حروف صدادار در این کلمات وجود ندارد:

Gramer, orkestra, nişasta, tiyatro, psikoloji, stüdyo, trafik, protein, istasyon, istatistik, diyalog, nakil, otomobil, pehlivan, ziyafet

قاعده هماهنگی حروف صدادار در کلمات مرکب که در کنارهم نوشته شده اند وجود ندارد:

Pazartesi, hanımeli, keçiboynuzu, balıkgözü, bilinçaltı, yüzbaşı, yavruağzı, Samanyolu, tavukgöğsü, çekyat, bilgisayar

برخی از کلماتی که در طول زمان تغییر کرده اند، از قانون هماهنگی حروف صدادار پیروی نمی کنند.

Anne (ana), dahi (dahı), elma (alma), hangi (hangı, kangı), kardeş (karındaş)

برخی از پسوندها در ترکی باعث می شوند برخی از کلماتی که به آنها اضافه می شوند با قاعده هماهنگی حروف صدادار مطابقت نداشته باشند. این پسوندها عبارتند از:

 gil-

Dayımgil, halamgil

 mtırak-

Yeşilimtrak, eşkimtrak

ken-

Bakarken, çıkarken

 daş (-taş)-

Meslektaş, dindaş

 ki-

Yarınki, onunki

 yor-

Seviyorum, gidiyoruz

Küçük Ünlü Uyumu

اگر هجای اول یک کلمه در ترکی دارای مصوت مستقیم (a, e, i, i) باشد، درهجاهای بعد نیز باید مصوت مستقیم آورده شود. اگر در هجای اول کلمه حروف صدادار گرد (o, ö, u, ü) وجود داشته باشد، باید حروف (u,ü) و یا (a,e) درهجاهای بعدی آورده شود. این قانون “هماهنگی صدادار کوچک” نامیده می شود.

Fidanlık ⇒ i (düz) → a (düz) → ı (düz) -> Uyar

Mimari ⇒ i (düz) → a (düz) → i (düz) -> Uyar

Ameliyat ⇒ a (düz) → e (düz) → i (düz) → a (düz) -> Uyar

Yalancı ⇒ a (düz) → a (düz) → ı (düz) -> Uyar

Isırmak  ⇒ ı (düz) → ı (düz) → a (düz) -> Uyar